Na początku grudnia zapach cynamonu i goździków unoszący się z piekarnika zapowiada Mikołajki. W Belgii, północnej Francji, Holandii i Niemczech speculoos to jedne z tych ciastek, które piecze się całą rodziną, a potem chowa do metalowej puszki. Upieczenie ich w domu jest prostsze, niż się wydaje: wystarczy kruche ciasto, brązowy cukier, dobrze odmierzone przyprawy i noc odpoczynku w lodówce.
Za przyprawy odpowiada w tym przepisie Banana Spéculoos Pure Tea. Ta mieszanka łączy banana, daktyle i osiem przypraw: gałkę muszkatołową, imbir, cynamon, kardamon, kolendrę, goździki, ziele angielskie i koper włoski. Nie trzeba ustawiać na blacie ośmiu słoiczków: proszek nadaje ciastkom typowo korzenny charakter speculoos, a do tego owocową nutę banana. Oto przepis krok po kroku na około trzydzieści ciastek.
Speculoos – ciastka na Mikołajki
Speculoos to suche, chrupiące ciastka, którym brązowy cukier nadaje kolor, a przyprawy – aromat. Tradycja ich pieczenia wiąże się z dniem św. Mikołaja, obchodzonym 6 grudnia w Belgii, na północy i wschodzie Francji, w Holandii i w części Niemiec. Ciastka często odciskano w rzeźbionych drewnianych formach przedstawiających świętego, zwierzęta lub wiatraki.
W każdym kraju ciastka nazywają się nieco inaczej: speculaas w Holandii, Spekulatius w Niemczech, speculoos w Belgii i we Francji. Pochodzenie nazwy wciąż budzi dyskusje i istnieje kilka hipotez. Jedno jest pewne: sprowadzane z daleka, przez długi czas drogie przyprawy uczyniły z tych ciastek świąteczny przysmak. Jeśli interesuje Cię historia korzennych wypieków, przeczytaj też nasz artykuł o historii piernika w Europie.
Składniki na około 30 ciastek speculoos
- 250 g mąki pszennej (typ 450 lub 500);
- 125 g miękkiego masła niesolonego;
- 120 g ciemnego cukru brązowego (lub cukru trzcinowego);
- 1 jajko;
- 15 g proszku Banana Spéculoos Pure Tea, czyli nieco mniej niż jedna trzecia saszetki 50 g;
- ½ łyżeczki sody oczyszczonej;
- szczypta soli;
- opcjonalnie: 1 łyżka mleka, jeśli ciasto się kruszy.
Ile to trwa: 20 minut przygotowania, co najmniej 2 godziny chłodzenia (najlepiej całą noc), 12–15 minut pieczenia jednej blachy. Proszek lepiej zważyć, niż odmierzać łyżeczką: w przepisie na ciastka kilka gramów wyraźnie zmienia intensywność smaku.
Ciemny cukier brązowy to tradycyjny cukier do speculoos: nadaje ciastkom bursztynowy kolor i karmelowe nuty. Używamy go 120 g – to umiarkowana ilość jak na tego typu przepis. Sam proszek Banana Spéculoos nie zawiera dodatku cukru, ale ciastka pozostają oczywiście słodkim smakołykiem.
Domowe speculoos krok po kroku
1. Utrzyj masło z cukrem
W misce ucieraj miękkie masło z cukrem szpatułką lub mikserem przez 2–3 minuty, aż masa będzie jednolita i lekko kremowa. Dodaj jajko i ponownie wymieszaj.
2. Dodaj suche składniki
W drugiej misce wymieszaj mąkę, proszek Banana Spéculoos, sodę i sól. Jeśli możesz, przesiej je: przyprawy lepiej się rozłożą i unikniesz grudek. Wsyp suche składniki do masy maślanej i połącz, nie wyrabiając zbyt długo, aż powstanie kula. Jeśli ciasto pozostaje sypkie, dodaj łyżkę mleka.
3. Schłódź ciasto
Spłaszcz kulę w dysk, owiń folią spożywczą i włóż do lodówki na co najmniej 2 godziny. Cała noc to jeszcze lepszy pomysł: ciasto stężeje, łatwiej się rozwałkuje, a przyprawy zdążą przenieść swój aromat do masła.
4. Rozwałkuj i wytnij
Rozgrzej piekarnik do 170 °C (160 °C z termoobiegiem). Rozwałkuj ciasto między dwoma arkuszami papieru do pieczenia na grubość 3–4 mm. Wytnij nożem prostokąty albo użyj foremek; jeśli masz formę do speculoos, lekko oprósz ją mąką, zanim wciśniesz w nią ciasto. Ułóż ciastka w niewielkich odstępach na blasze wyłożonej papierem do pieczenia.
5. Upiecz i ostudź
Piecz 12–15 minut, aż brzegi będą ładnie zrumienione. Czas zależy od grubości ciastek i od piekarnika, więc pilnuj pierwszej blachy. Tuż po wyjęciu ciastka są jeszcze miękkie. Przełóż je na kratkę – chrupkości nabierają dopiero podczas stygnięcia.
Jak smakują te speculoos?
Te ciastka nie próbują naśladować wersji ze sklepowej półki. Przyprawy są wyraźnie wyczuwalne, ale banan i daktyle z mieszanki dodają im owocowej krągłości, trochę w stylu chrupiącego chlebka bananowego. Podczas pieczenia nuta banana staje się subtelniejsza niż w latte i ustępuje miejsca cynamonowi, imbirowi i goździkom.
Jeśli wolisz mocniejszy smak, przy kolejnym pieczeniu dodaj 20 g proszku. Aby ciastka były bardziej korzenne, a mniej owocowe, zastąp połowę Banana Spéculoos mieszanką Gingerbread Latte, która łączy daktyle z ośmioma przyprawami, bez banana. Nasze porównanie Gingerbread, Pumpkin i Spéculoos pokazuje, czym różnią się profile smakowe tych mieszanek.
Błędy, przez które speculoos nie są chrupiące
Pominięcie chłodzenia
Ciepłe ciasto przykleja się do wałka i rozpływa w piekarniku. Schłodzenie to klucz do równych ciastek o wyraźnych kształtach.
Za grube ciasto
Przy grubości powyżej 5 mm środek pozostaje miękki. Aby ciastka były naprawdę chrupiące, wałkuj ciasto na 3–4 mm, równomiernie na całej blasze.
Zbyt wczesne wyjęcie z piekarnika
Ledwie zrumienione brzegi oznaczają miękkie ciastka po ostygnięciu. Poczekaj, aż brzegi nabiorą ładnego złotego koloru.
Przechowywanie bez przykrycia
Speculoos chłoną wilgoć. Gdy całkowicie ostygną, przełóż je do szczelnej metalowej puszki: zachowają świeżość przez około dwa tygodnie.
Warianty: wegańskie, bezglutenowe i pomysły na święta
Wersja wegańska: zastąp masło taką samą ilością roślinnej margaryny w kostce, a jajko 3 łyżkami napoju roślinnego. Ciasto będzie nieco delikatniejsze, więc chłodzenie staje się konieczne.
Wersja bezglutenowa: proszek Banana Spéculoos nie zawiera glutenu, ale mąka pszenna już tak. Użyj bezglutenowej mieszanki mąk do wypieków i sprawdź etykietę każdego składnika.
Na prezent: zapakuj około dziesięciu ciastek do przezroczystej torebki przewiązanej wstążką i dołącz saszetkę Banana Spéculoos, by przyjemność trwała dłużej – już w filiżance. Więcej sezonowych, korzennych inspiracji znajdziesz w kolekcji Fruity Latte.
Idealny duet: speculoos i korzenne latte
Speculoos aż proszą się o zamoczenie w gorącym napoju. Z tego samego proszku przygotujesz latte: rozprowadź 1–2 łyżeczki Banana Spéculoos z odrobiną płynu na gładką pastę, a następnie dolej 150–200 ml mleka podgrzanego maksymalnie do 65–70 °C, nie doprowadzając go do wrzenia. Wszystkie nasze wskazówki znajdziesz w przepisie na domowe latte speculoos na ciepło lub z lodem.
Na łagodniejszy zimowy podwieczorek do tych ciastek świetnie pasuje też Pumpkin Spice Latte. A jeśli lubisz smak kawy, ale bez kofeiny, spróbuj do talerzyka speculoos kawy jęczmiennej.
Dobrze wiedzieć: proszek Banana Spéculoos
Banana Spéculoos to w 100% naturalny proszek bez dodatku cukru, bez sztucznych aromatów, barwników i konserwantów, bez kofeiny, wegański, bezglutenowy i produkowany we Francji. Jest sprzedawany w wielokrotnie zamykanej saszetce 50 g. Proszek jest pakowany w zakładzie, w którym przetwarza się orzechy, mleko i gluten. Powyższy przepis na ciastka zawiera ponadto gluten (mąka pszenna), mleko (masło) i jajko – weź to pod uwagę, jeśli masz szczególne potrzeby żywieniowe.
Najczęstsze pytania o domowe speculoos
Jakie przyprawy dodać do domowych speculoos?
Klasyczne speculoos łączą cynamon, gałkę muszkatołową, imbir, goździki, kardamon, kolendrę, ziele angielskie, a czasem koper włoski. Banana Spéculoos Pure Tea zawiera te osiem przypraw wraz z bananem i daktylami: 15 g wystarczy na około 30 ciastek.
Dlaczego ciasto na speculoos trzeba schłodzić?
Chłodzenie utwardza masło, dzięki czemu ciasto łatwiej się wałkuje, a ciastka nie rozpływają się w piekarniku. Przyprawy mają też czas, by nadać ciastu aromat. Zaplanuj co najmniej 2 godziny, najlepiej całą noc.
Jak sprawić, by speculoos były chrupiące?
Rozwałkuj ciasto na grubość 3–4 mm, piecz 12–15 minut w 170 °C, aż brzegi się zrumienią, a potem ostudź na kratce. Przechowuj w szczelnej puszce.
Czy można upiec speculoos bez jajek i masła?
Tak: zastąp masło roślinną margaryną w kostce, a jajko 3 łyżkami napoju roślinnego. Ciasto jest delikatniejsze, więc przed wałkowaniem dobrze je schłódź.
Jak długo można przechowywać domowe speculoos?
Około dwóch tygodni w szczelnej metalowej puszce, z dala od ciepła i wilgoci – pod warunkiem że ciastka przed schowaniem całkowicie ostygły.
